از دست دادن یک عزیز، سنگینترین بار روانی هست که یک فرد میتونه تجربه کنه. تو فرهنگ ایران مراسم سوگواری با آداب و رسوم خاصی مثل سوم، هفتم و چهلم همراهه که به افراد اجازه میده تو جمع گریه کنن و غمشون رو نشون بدن و حمایت بشن. اما برای خیلیا قسمت سخت تر وقتیه که مجلس تموم میشه و مهمونا میرن، اونجاست که مواجهه واقعی با جای خالی عزیز از دست رفته شروع میشه.
مقاله مرتبط: راهنمای جامع سوگ؛ چگونه بعد از مرگ عزیزان آرام شویم؟
سوگ چیه؟
سوگ یک احساس غم ساده نیست؛ یک واکنشی طبیعی و چندبعدی به هر نوع فقدانه. مرگ عزیزان شدیدترین نوع سوگه، اما سوگ میتونه شکل های دیگه ای هم داشته باشه. مثلا طلاق، مهاجرت، از دست دادن شغل، از دست دادن حیوون خونگی یا میتونه پایان یک دوستی قدیمی باشه. سوگ مثل یه بیماری نیست که نیاز به درمان فوری داشته باشه و زود بهبود پیدا کنه، یه فرآینده که مراحلی داره و باید آروم آروم طی بشه. تو این شرایط تلاش برای سرکوب کردن و تجربه نکردن غم، فقط دوره بهبودی رو طولانیتر میکنه.
حمله سوگ چیه؟
یعنی هجوم ناگهانی و شدیدِ غم، تو لحظاتی که انتظارش رو ندارین. برخلاف غمِ روزهای اول از دست دادن متوفی که پیوسته و دائمیه حمله سوگ کوتاه، شدید و غافلگیرکننده می مونه مثل یک رگبار بهاری سروکله اش پیدا میشه.
فرض کنید شش ماه از فوت عزیز از دست رفته تون گذشته. حالتون نسبتاً خوبه و مشغول کارهای روزمره تونید، یدفعه یه چیزی شما رو یاد فرد متوفی میندازه بغض گلوتون رو میبنده و اشکتون سرازیر میشه این حمله سوگه. این لحظات معمولاً با محرکهای حسی (مثل بوی عطر، طعم حلوا، صدای اذان، دیدن یک مکان خاص و…) فعال میشن.
چرا دچار حمله سوگ می شیم؟
ذهن ما خاطرات رو بر اساس حواس پنجگانه دستهبندی کرده و خاطرات رو با احساسات پیوند میزنه. وقتی اون محرک حسی فعال میشه، مغز به لحظهای برمیگرده که اون عزیز حضور داشت و تضاد بین اون خاطره و واقعیتِ نبودن او، دردناک میشه.
نشانههای رایج سوگ:
سوگ با علامت های مختلفی خودش رو نشون میده.
۱. جسمانی: احساس سنگینی روی قفسه سینه، بیاشتهایی یا پرخوری عصبی، اختلال خواب، خستگی مفرط و مشکلات گوارشی.
۲. هیجانی: احساس گناه شدید، خشم ، بیحسی عاطفی.
۳. رفتاری: پناه بردن به مزار به صورت افراطی، حفظ وسایل متوفی بدون تغییر برای سالها یا برعکس، اجتناب از هر چیزی که یادآور اون باشه.
مقاله مرتبط: سوگ در غربت؛ کنار آمدن با مرگ عزیزان در زمان مهاجرت
سوگ چه مراحلی داره؟
سوگ به طور کلی طبق تحقیقات کوبلر-راس با پنج مرحله شناخته میشه. هر مرحله احساسات و چالش های متفاوتی تو ما به وجود میاره. این مراحل خطی نیستن به این معنی که یه مرحله تجربه بشه بعد مرحله بعدی اتفاق بیفته. افراد ممکنه چند مرحله رو همزمان تجربه کنن. ممکنه فردی صبح تو مرحله پذیرش باشه و عصر همون روز دوباره به مرحله خشم برگرده. بیایید این مراحل رو با تمرکز روی سوگی از جنس مرگ یک عزیز با هم بررسی کنیم:
۱. شوک و انکار
فرد تو شوک و انکاره و از دست دادن عزیزش رو باور نمی کنه. تو فرهنگمون معمولاً روزای اول همه دور فرد رو میگیرن. شلوغی مراسم خاکسپاری و ختم باعث میشه فرد تو یه نوع بیحسی قرار بگیره. جمله هایی مثل هنوز منتظرم زنگ بزنه یا انگار رفته مسافرت. نشونه اینه فرد تو این مرحله است. این انکار واقعیت یه نوع مکانیسم دفاعی ذهنه تا درد رو کمتر حس کنه.
۲. خشم
تو این مرحله فرد خشمگینه مثلا ممکنه از پزشکان بیمارستان، از اعضای فامیل که حرف نامربوطی به متوفی زدن، یا حتی از خدا عصبانی باشه. ابراز خشم به خدا ممکنه فرد رو دچار عذاب وجدان کنه. جمله هایی مثل چرا برای من؟ چرا خدا صدامو نشنید؟ یا ممکنه فرد از متوفی خشمگین باشه و بگه چرا بیشتر مراقب خودش نبود؟
۳. چانهزنی
تو این مرحله ذهن فرد بیشتر درگیر ای کاش ها و اگرها میشه تا کنترل از دست رفته رو بازیابی کنه. این مرحله یه حس حسرت با خودش داره. فرد با خودش میگه ای کاش اون شب اصرار میکردم بره دکتر، ای کاش فلان نذری رو زودتر ادا میکردم، ای کاش فلان خواسته رو براش انجام داده بودم. فرد با این افکار مدام گذشته رو مرور می کنه.
۴. افسردگی و غم عمیق
تو این مرحله غم عمیقا خودش رو نشون میده. بیانگیزه شدن برای کارای روزمره، گوشهگیری و دوری از بقیه و گریههای طولانی نشونه این مرحله است. فرد میگه من بدون اون هیچم. اگر متوجه شدین موندن تو این مرحله طولانی شده و زندگیتون رو فلج کرده، سریعتر از یه روانشناس کمک تخصصی بگیرید.
۵. پذیرش
تو مرحله پذیرش کم کم فرد یاد گرفته با وجود نبودن فرد متوفی زندگی کنه. میتونه دوباره بخنده بدون اینکه احساس گناه کنه. پذیرش به این معنی نیست که فرد عزیزش رو فراموش کرده یا از رفتن اون دیگه ناراحت نیست. او فهمیده زندگی ادامه داره و مرگ و نیستی بخشی از چرخه زندگیه.
چه زمانی باید به متخصص مراجعه کنیم؟
سوگ اتفاق دردناکیه اما معمولاً با گذشت زمان (اغلب حدود یک سال) از شدت اون کم میشه. اما اگر علائم زیر رو دارین، ممکنه دچار سوگ پیچیده شده باشین و نیاز به کمک تخصصی دارید:
- افکار شدید خودکشی برای اینکه به فرد متوفی بپیوندین.
- ناتوانی در انجام کارای روزمره بعد از گذشت چند ماه.
- توهم شنیدن یا دیدن مداوم فرد متوفی به شکلی که ارتباط با واقعیت قطع بشه.
- مصرف شدید الکل یا مواد مخدر برای فرار از درد نبودن فرد متوفی.
در نهایت به یاد داشته باشین التیام سوگ مثل ترمیم شدن یک زخم عمیقه؛ جای زخم میمونه تا یادمون بیاره چقدر دوستش داشتیم، اما درد اون آروم میشه و دیگه مانع حرکتمون نخواهد بود. برای گذر از سوگ تکنیک هایی پیشنهاد دادیم که تو این مقاله میتونید مطالعه کنید.
اگر احساس کردین بار غم سوگتون خیلی زیاده و به تنهایی حمل کردنش سخت شده، درمانگران حرفه ای کلینیک ژیوان آماده همراهی شما تو این مسیر سخت هستن. برای مشاهده صفحه درمانگران کلینیک ژیوان از این جا و برای دریافت نوبت مشاوره آنلاین (تصویری) از درمانگران کلینیک ژیوان از این قسمت میتونید اقدام کنید.
