مهاجرت برای ایرانی ها، یک تصمیم سرنوشتساز و پر از امیده؛ گامی به سوی آیندهای امنتر، آزادتر و روشنتر. اما این سفر، تنها یک جابجایی فیزیکی از یک نقطه جغرافیایی به نقطهای دیگه نیست. مثل یک زلزله عمیق روحی و یک بازتعریف کامل از هویت و تعلق می مونه. خیلی از مهاجرین میگن ما با چمدونی پر از آرزو به فرودگاه امام خمینی میریم و با چمدونی پر از سوالهای بیپاسخ در فرودگاه مقصد فرود میآییم. در ادام مراحل روانی مهاجرت رو هم بررسی می کنیم.
مقاله مرتبط: مشکلات روانشناختی مهاجرت به خارج برای ایرانی ها
مراحل روانی مهاجرت:
مهاجرت یک سفر پرفراز و نشیبه که نقشهای مشخص داره. شناخت این نقشه و مراحلش بهتون کمک میکنه تا بفهمید کجای مسیر ایستادین و بدونید حالت هایی که تجربه می کنید بخش طبیعی از یک فرآیند جهانی به نام تطبیق فرهنگی است. در ادامه 4 مرحله روانی مهاجرت با ویژگی های خاص هر مرحله رو با هم مرور می کنیم.
مرحله اول: ماه عسل و سرخوشی
تو این مرحله، همه چیز، نو، درخشان و هیجانانگیزه. شما از استرسهای روزمره ایران مثل ترافیک، آلودگی و اخبار نگرانکننده خلاص شدین و وارد دنیایی منظم و قابل پیشبینی شدین.
ویژگیهای روانشناختی این مرحله:
- احساس رهایی و خوشبینی افراطی: شما روی جنبههای مثبت تمرکز میکنید. خیابانهای تمیز، احترام به قانون، طبیعت زیبا و آرامش اجتماعی شما را ذوق زده می کنه.
- کنجکاوی توریستی: شما مثل یک گردشگر، مشتاق کشف مکانهای جدید، امتحان کردن غذاهای متفاوت و آشنایی با فرهنگ جدید هستید.
- مقایسه مثبت: مدام در حال مقایسه جنبههای مثبت کشور جدید با جنبههای منفی ایران هستید و این به شما حس رضایت میده.
نکته ای که لازمه تو این مرحله در نظر گرفته بشه اینه که داشتن یک تصویر ایدهآل و بینقص از زندگی جدید باعث به وجود اومدن انتظارات غیر واقع بینانه میشه و فرد رو از دیدن واقعیت های جامعه جدید و سختی هاش و سازگار شدن با اونا دور میکنه و هر چی این تصویر ایدهآلتر باشه، سقوط از اون پیامدهای روانشناختی دردناکتری برای فرد داره.
مرحله دوم: بحران سقوط آزاد در شوک فرهنگی
بعد از اینکه دوره سرخوشی و ماه عسل تموم میشه واقعیتهای ناخوشایند زندگی روزمره خودش رو نشون میده و اون تصویر ایدهآل فرو میریزه. معمولا مراجعینی که مهاجرت کردن این مرحله رو سخت، دردناک و حساس توصیف میکنن.
ویژگیهای روانشناختی این مرحله:
- احساس تنهایی و انزوای عمیق: فردگرایی فرهنگ غرب، برای شما به شکل سردی و بیتفاوتی بنظر می رسه و دلتون برای صمیمیتی که تو فرهنگ ایرانی بود تنگ میشه. افراد با احساس تنهایی و غم فقدان صمیمیت رو به رو میشن.
- خشم و ناامیدی: فرد موانعی که تو این مرحله باهاشون مواجه میشه رو خیلی بزرگ میدونه. مثلا پیدا کردن کار مناسب، مشکلات بانکی و تفاوتهای فرهنگی شما را کلافه و خشمگین میکنه.
- بحران هویت و از دست دادن جایگاه: بعضی افراد با مهاجرت جایگاه اجتماعی که در ایران داشتن رو از دست می دن. این از دست دادن جایگاه اجتماعی میتونه ضربه بزرگی به عزت نفس فرد بزنه.
- چالش های ارتباطی: افراد متوجه میشن با وجود اینکه زبانشون خوبه اما درک طنز، کنایهها و اصطلاحات عامیانه چقدر براشون سخته. این موضوع باعث میشه تو جمعها بیشتر ساکت باشن و احساس کنن باهوش به نظر نمیرسن و دچار خودسرزنشگری بشن.
مقاله مرتبط: چرا بعد از مهاجرت همش به ایران فکر میکنم؟ نشانه ها و درمان سوگ فرهنگی
مرحله سوم: ترمیم؛ یادگیری قوانین جدید بازی
بعد از اینکه از این بحرانها به سلامتی عبور کردین، کم کم مرحله سازگاری فرا میرسه. اگرچه عبور از این بحران با حمایت گرفتن و کمک تخصصی از روانشناس میتونه براتون خیلی ساده تر بشه. تو مرحله سازگاری فرد یک بازیگر فعال میشه که در حال یادگیری قوانین جدید هست و دیگه خودش رو در برابر شرایط منفعل نمی بینه. حس خشم و سردرگمی کم کم جای خودش رو به حس کنترل و شایستگی میده.
ویژگیهای روانشناختی این مرحله:
- نگرش واقعبینانه: شما دیگه کشور جدید رو مثل بهشت و ایران را جهنم (یا برعکس) نمیبینید. یاد میگیرید که هر دو مکان، نقاط قوت و ضعف خودشون رو دارن. این نگاه خاکستری، نشونه بلوغ روانی هست.
- ایجاد روتین و شبکه حمایتی: شما کم کم روتینهای زندگی خودتون رو پیدا میکنین. دوستانی (چه ایرانی و چه غیرایرانی) پیدا می کنین که میتونید روی اونا حساب کنید. انتظاراتتون واقع بینانه میشه مثلا دیگه انتظار ندارین صمیمیتتون با همکار خارجیتون مثل دوستتون تو ایران باشه.
- افزایش اعتماد به نفس: با مشکلات روزمره کنار میایید و اونا رو حل می کنید، اینکه از پس مشکلات و چالش ها بر میایید حس توانمندی و اعتماد به نفستون رو بیشتر میکنه.
مرحله چهارم: تسلط؛ ساختن هویت دوگانه
تو این مرحله، افراد به یک ثبات روانی می رسن. شما دیگه احساس نمیکنید تو اون کشور یک مهمون موقتی یا یک فرد سردرگمین. به راحتی با هر دو دنیای فرهنگی خودتون زندگی میکنید و از این دوگانگی، یک هویت جدید و منحصربهفرد برای خودتون ساختین.
ویژگیهای روانشناختی این مرحله:
- هویت دو فرهنگی: یاد گرفتین که هم ایرانی باشید و هویت خودتون رو حفظ کنید و هم شهروند کشور جدیدتون باشید و از فرهنگ مقصد هم چیزهایی یاد بگیرید (مثل نظم و قانون مندی) و با فرهنگ خودتون ترکیب کنید. این دوگانگی دیگه منبع اضطراب نیست، بلکه بهتون حس تسلط و قدرت می ده.
- احساس تعلق و داشتن خانه: مفهوم خانه دیگه براتون یک مکان جغرافیایی ثابت نیست یه حس تعلق درونیه. شما یاد گرفتین هم تو کشور جدید و هم وقتی به ایران سفر می کنید احساس تعلق کنید.
- تغییر نگاه به دلتنگی: تو این مرحله دلتنگی به طور کامل از بین نمیره، اما تغییر شکل میده. دیگه یه درد فلجکننده نیست، یه غمی هست که یادآوری خوشایندی از ریشههای شماست.
نکته مهم: تو این مرحله اگر با شوک فرهنگی هم روبه رو بشین این بار به دلیل احساس تسلطی که به فرهنگ جدید پیدا کردین راحت تر ازش عبور میکنید. تو این مرحله می تونید سفیری از فرهنگ غنی ایران برای دوستان غیرایرانی خودتون باشید و معنایی به معناهای دیگه مهاجرتتون اضافه کنید.
نکته ای که لازمه بهش توجه کنید اینه که مراحل مهاجرت یه سفر خطی نیست. ممکنه شما بین این مراحل در رفت و آمد باشید و هر مرحله برای هر فردی با شدت و مدت متفاوتی ادامه پیدا کنه. با شناختن این مراحل میتونید با خودتون مهربون تر و مشفقانه تر رفتار کنید و سردرگمی و آشفتگی ها رو بخشی از فرآیند ساختن زندگی و هویت جدید بدونید و راحتتر باهاش کنار بیایید.
حرف آخر
اگر احساس کردین توی هر مرحله از این سفر به یک همراه امن برای عبور از این بحران ها نیاز دارید، تیم درمانگران متخصص کلینیک ژیوان با تمرکز روی مهاجرین و شناخت خوبی که از مشکلاتشون دارن، در کنار شما هستن. درمانگران کلینیک ژیوان از بهترین متخصصین حوزه خودشون هستن و میتونن همراه خوبی برای شما توی این مسیر پر پیچ و خم باشن. شما می تونید رزومه درمانگران کلینیک ژیوان رو از این قسمت مشاهده کنید و برای رزرو نوبت مشاوره آنلاین (تصویری) کافیه این فرم رو پرکنید و همکاران ما در اسرع وقت با شما تماس خواهند گرفت.
